Καλό χειμώνα, καπετάνιε: το έθιμο αποχαιρετισμού των πλοίων

Κάθε φθινόπωρο, κάπου στο Αιγαίο, συμβαίνει μια μικρή γιορτή που δεν θα βρεις σε κανένα πρόγραμμα. Το πλοίο αποκολλάται από την προβλήτα για το τελευταίο του δρομολόγιο. Μόνο που, αντί να βάλει πλώρη για τα ανοιχτά, κάνει κάτι απροσδόκητο: γυρίζει. Μια ολόκληρη στροφή μέσα στο λιμάνι, με τα σφυρίγματα να αντηχούν στα σπίτια του νησιού και τον κόσμο στο μόλο να χειροκροτεί.

Είναι ο τρόπος του πλοιάρχου να πει «ευχαριστώ» και «καλό χειμώνα» σε ένα νησί που τον περίμενε όλο το καλοκαίρι. Ένα από τα πιο όμορφα ναυτικά ήθη και έθιμα που έχουμε, και ταυτόχρονα ένα από τα λιγότερο γνωστά.

Ας δούμε τι ακριβώς γίνεται, γιατί γίνεται, και πού μπορείς να το ζήσεις από κοντά.

Η «πιρουέτα» των 360 μοιρών: τι κάνει το πλοίο στο τελευταίο δρομολόγιο

Το σκηνικό είναι πάντα το ίδιο, κι όμως κάθε φορά συγκινεί. Οι κάβοι λύνονται, ο καταπέλτης σηκώνεται και το πλοίο απομακρύνεται αργά από την προβλήτα. Στη μέση του λιμανιού, αντί να αναπτύξει ταχύτητα, αρχίζει να γυρίζει γύρω από τον εαυτό του. Μια πλήρης στροφή, μια «πιρουέτα» 360 μοιρών, για να δει το νησί από όλες τις πλευρές μία τελευταία φορά. Στον μόλο είναι μαζωμένο όλο το νησί: από τους ανθρώπους της παραλίας και τους υπαλλήλους των ταξιδιωτικών γραφείων, μέχρι τους λιμενικούς και τα παιδιά με τα ποδήλατά τους. Άλλοι αποχαιρετούν κουνώντας τα χέρια, άλλοι απαθανατίζουν τη στιγμή με το κινητό, κι οι μεγαλύτεροι απλώς παρακολουθούν με το βλέμμα, χαμένοι στις δικές τους αναμνήσεις. Από τη γέφυρα απαντούν τα σφυρίγματα, μακριά και επίσημα, σαν υπόκλιση. Για τους ντόπιους δεν είναι απλώς ένα θέαμα. Είναι η στιγμή που η σεζόν κλείνει επίσημα. Από εδώ και πέρα το λιμάνι ησυχάζει, τα δρομολόγια αραιώνουν και το νησί επιστρέφει στους χειμερινούς του ρυθμούς.

▶ Δες το βίντεο στο YouTube: το ParosJet της Seajets κάνει τον κύκλο αποχαιρετισμού στο λιμάνι της Σκοπέλου. Πηγή: Sporadesnews.gr

Στο βίντεο, το ParosJet της Seajets αποχαιρετά τη Σκόπελο ακριβώς έτσι. Ανάλογες στιγμές έχουν καταγραφεί και σε άλλα νησιά. Τον Αύγουστο του 2020, το Super Jet αποχαιρέτησε τη Σίκινο με μια υπόκλιση που χειροκροτήθηκε από τον κόσμο στην προβλήτα. Και στις 30 Δεκεμβρίου του 2020, το Power Jet έκανε μια πιρουέτα 360 μοιρών μέσα στο λιμάνι της Ερμούπολης, με επαναλαμβανόμενα σφυρίγματα, για να ευχηθεί σε όλη τη Σύρο καλή χρονιά.

Ο πλοίαρχος και η τελευταία μανούβρα της σεζόν

Σε ένα επιβατηγό πλοίο, ο πλοίαρχος έχει την αποκλειστική ευθύνη για ό,τι γίνεται στο πλοίο: την ασφάλεια των επιβατών, το πλήρωμα, κάθε κίνηση μέσα και έξω από το λιμάνι. Γι’ αυτό και η πιρουέτα του αποχαιρετισμού είναι πάντα δική του απόφαση. Δεν είναι γραμμένη σε κανέναν κανονισμό. Είναι μια χειρονομία, και την κάνει μόνο όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν. Σε κάθε περίπτωση, οι καιρικές συνθήκες πάντα επηρεάζουν αυτή την απόφαση. Ο άνεμος πρέπει να είναι ήπιος, το λιμάνι αρκετά ευρύχωρο και η κίνηση αργή. Τα σύγχρονα ταχύπλοα, σχεδιασμένα για να ελίσσονται με ευκολία, μπορούν να στρίψουν σχεδόν επί τόπου. Ακόμα κι έτσι, όμως, χρειάζεται εμπειρία και σταθερό χέρι για να γίνει η μανούβρα με ασφάλεια, μπροστά σε όλο το νησί.

Από ψηλά, το λιμάνι μοιάζει μικρό. Ο πλοίαρχος όμως ξέρει κάθε του γωνιά. Φωτογραφία: iStock

Για τον πλοίαρχο και το πλήρωμα, είναι και ένα προσωπικό «αντίο». Έχουν περάσει μήνες ολόκληρους να πηγαινοερχόμενοι στο ίδιο λιμάνι. Ξέρουν τον λιμενάρχη με το μικρό του όνομα, τον ταβερνιάρη στη γωνία, τα παιδιά που τρέχουν στον μόλο κάθε φορά που φτάνει το καράβι. Η πιρουέτα είναι το «ευχαριστώ» τους, και το νησί το καταλαβαίνει πάντα.

Γιατί σφυρίζουν τα πλοία όταν αποχαιρετούν;

Τα πλοία σφυρίζουν για δύο λόγους: για να επικοινωνήσουν με άλλα πλοία και για να χαιρετήσουν. Τα ηχητικά σήματα ορίζονται από τους Διεθνείς Κανονισμούς για την Πρόληψη Συγκρούσεων στη Θάλασσα. Ο αποχαιρετισμός με την κόρνα του πλοίου είναι όμως ναυτική παράδοση, όχι κανονισμός.

Τα βασικά σήματα που μπορεί να ακούσεις σε ένα λιμάνι:

• 1 σύντομο σφύριγμα (~1 δευτ.): το πλοίο στρίβει δεξιά
• 2 σύντομα: το πλοίο στρίβει αριστερά
• 3 σύντομα: το πλοίο κάνει όπισθεν
• 5 ή περισσότερα σύντομα και γρήγορα: προειδοποίηση: αμφιβολία ή κίνδυνος
• 1 μακρύ (4–6 δευτ.): προειδοποίηση πριν από στροφή χωρίς ορατότητα, ή αναχώρηση από την προβλήτα

Το σφύριγμα του αποχαιρετισμού δεν μοιάζει με κανένα από αυτά. Είναι συνήθως μακρύ, επαναλαμβανόμενο, και δεν απευθύνεται σε άλλο πλοίο αλλά σε ανθρώπους. Γι’ αυτό και στον Πειραιά ακούγονται κάποιες μέρες «χωρίς λόγο» όλα μαζί τα σφυρίγματα των πλοίων. Συμβαίνει σε στιγμές τιμής, πένθους ή γιορτής, όπως την Πρωτοχρονιά.

Πότε τελειώνει η σεζόν και ποια πλοία σταματούν τα δρομολόγια

Το σούρουπο στον Πειραιά, τα πλοία δένουν ένα-ένα. Σε λίγες εβδομάδες, πολλά από αυτά θα περάσουν τον χειμώνα στο λιμάνι, περιμένοντας την επόμενη σεζόν. Πηγή: iStock

Στα ελληνικά νησιά η καλοκαιρινή σεζόν δεν τελειώνει σε μια συγκεκριμένη μέρα. Ρίχνει αυλαία σταδιακά, από τα μέσα Σεπτεμβρίου έως τα τέλη Οκτωβρίου. Τα πρώτα που αποσύρονται είναι συνήθως τα ταχύπλοα. Είναι πιο ευαίσθητα στον καιρό του χειμώνα και εξυπηρετούν κυρίως την τουριστική κίνηση. Για παράδειγμα, η απευθείας σύνδεση Πειραιά–Κουφονησίων της Seajets λειτούργησε φέτος έως τις 27 Σεπτεμβρίου. Από εκεί και πέρα, όποιος θέλει να πάει στα Κουφονήσια από τον Πειραιά βρίσκει τα συμβατικά πλοία και τις χειμερινές συνδέσεις.

Τι σημαίνει αυτό για σένα ως ταξιδιώτη:

• Τα νησιά δεν «κλείνουν». Τα συμβατικά πλοία συνεχίζουν όλο τον χειμώνα, με λιγότερα δρομολόγια ανά εβδομάδα.
• • Η διάρκεια του ταξιδιού μεγαλώνει. Χωρίς τα ταχύπλοα, η ίδια διαδρομή μπορεί να κρατήσει αρκετές ώρες περισσότερο.
• Ο καιρός παίζει ρόλο. Τον χειμώνα τα απαγορευτικά απόπλου είναι συχνότερα, οπότε άφησε περιθώριο στο πρόγραμμά σου.
• Έλεγξε πριν κλείσεις. Δες τα διαθέσιμα δρομολόγια πλοίων για τις ημερομηνίες που σε ενδιαφέρουν, γιατί τα χειμερινά προγράμματα αλλάζουν κάθε χρονιά.

Κι αν σκέφτεσαι ταξίδι εκτός σεζόν, δεν είναι κακή ιδέα. Υπάρχουν ελληνικά νησιά που αξίζουν και τον χειμώνα, και τον Νοέμβριο τα πανηγύρια στα νησιά κρατούν ζωντανή τη γιορτή.

Κι άλλα έθιμα του λιμανιού: οι απονεριστές της Σικίνου

Η πιρουέτα δεν είναι ο μόνος τρόπος να αποχαιρετήσεις ένα πλοίο. Στη Σίκινο υπάρχει ένα έθιμο που δεν περιμένει το τέλος της σεζόν. Γίνεται σχεδόν κάθε φορά που ένα καράβι φεύγει από το λιμάνι της Αλοπρόνοιας. Μόλις το πλοίο απομακρυνθεί, μια παρέα πιτσιρικάδων πηδάει από τον μόλο στο νερό. Κολυμπούν πίσω από τον απόνερο, φωνάζουν και κουνάνε τα χέρια στους επιβάτες, μέχρι το καράβι να χαθεί πίσω από τον κάβο. Είναι οι απονεριστές, και για πολλούς ταξιδιώτες είναι η τελευταία εικόνα που κρατούν από το νησί.

Το έθιμο ξεκίνησε τα παλιά χρόνια, όταν τα πλοία της γραμμής ήταν λίγα και τα παιδιά αποχαιρετούσαν με βουτιές το τελευταίο καράβι που έφευγε από το νησί. Σήμερα πέφτουν στα απόνερα μόλις δώσει το σήμα ο καπετάνιος, και το καλοκαίρι του 2023 ένα βίντεο τουρίστριας στο TikTok το έκανε γνωστό σε όλη την Ελλάδα. Αν θες να το δεις από κοντά, το πλοίο από τον Πειραιά για τη Σίκινο είναι η αρχή. Για τα υπόλοιπα, δες τα πράγματα που αξίζει να κάνεις στη Σίκινο.

«Καλό χειμώνα και ραντεβού του χρόνου»

Στην Ελλάδα λέμε «καλό χειμώνα» από τις αρχές Σεπτεμβρίου, και συνήθως με ένα μικρό παράπονο. Στα νησιά όμως η ευχή έχει άλλο βάρος. Τη λέει ο πλοίαρχος με τα σφυρίγματα του τελευταίου δρομολογίου. Την ανταποδίδει το λιμάνι με χειροκρότημα. Και την κουβαλάει κάθε επιβάτης που κοιτάζει το νησί να μικραίνει πίσω από την πρύμνη. Γιατί αυτό είναι, τελικά, το έθιμο του αποχαιρετισμού: η υπόσχεση ότι το καλοκαίρι θα ξαναγυρίσει. Τα πλοία θα δέσουν για λίγους μήνες, θα συντηρηθούν, και την άνοιξη θα ξαναβρούν τις γραμμές τους. Και στην πρώτη άφιξη της νέας σεζόν, το ίδιο νησί θα είναι πάλι στον μόλο να τα περιμένει.

Αν ζήσεις κάποια στιγμή μια τέτοια πιρουέτα από το κατάστρωμα, κράτα την. Είναι από τα πράγματα που δεν μπαίνουν σε κανένα πρόγραμμα ταξιδιού, κι όμως τα θυμάσαι για χρόνια.

Καλό χειμώνα, και ραντεβού στο λιμάνι του χρόνου!

Θες να είσαι ο πρώτος που θα μάθει για τα δρομολόγια του 2027;

Γράψου στο newsletter της Ferryscanner. Θα σου στέλνουμε νέα για δρομολόγια, προσφορές και εκπτώσεις, μόλις προκύψουν.